امروز : 1398/01/03
2019-03-23
شناسه خبر : 11090
تاریخ انتشار : 1397/12/05 11:30
 فقه تربیتی و کتابهایی که مدیر حوزه های علمیه در این خصوص نگاشته است

برای توسعه همکاریهای علمی و آموزشی

فقه تربیتی و کتابهایی که مدیر حوزه های علمیه در این خصوص نگاشته است

یکی از ایده‌های آیت الله علیرضا اعرافی، مدیر حوزه های علمیه که ریاست عالی ستاد همکاریهای حوزه و آموزش و پرورش را نیز برعهده دارد، فقه تربیتی است.

پایگاه اطلاع رسانی دبیر خانه ستاد همکاریها نظر به اهمیت موضوع و تناسب آن با همکاریهای علمی و پژوهشی وزرات آموزش و پرورش و حوزه های علمیه ،دورنمایی از ایده نو مدیر حوزه های علمیه را منتشر می کند ، باشد که فعالان عرصه تعلیم و تربیت با نگاه ژرف به این موضوع طرحی نو دراندازند. 

*قدمت تاسیس و تولید این عرصه فقهی

دغدغه تأسیس و تولید این عرصه فقهی جدید به سال‌های 77-78 برمی‌گردد، سلسله مباحثی توسط استاد، تحت عنوان فقه‌التربيه در قالب درس خارج فقه از سال 1377 آغاز شد و مخاطبان و شركت‌كنندگان آن، طلاب فاضل و ورزيده‌اي بوده‌اند كه غالباً در رشته علوم تربيتي دارای تحصيلات دانشگاهی و یا پژوهش‌های تربیتی بودند.

*راه اندازی گروه پژوهشی فقه التربیه

از سال 1383 گروهی از شاگردان ایشان باهدف، پرداختن به این ایده و سایر ایده‌های استاد اعرافی ، گروهی را تشکیل داده و درصدد تحقیق و پژوهش در این عرصه برآمدند و  با محور قرار دادن متن کلاس‌های فقه التربیه و نظارت و راهنمایی گام‌به‌گام آیت الله اعرافی ، مطالعاتی در این عرصه آغاز شد.  این گروه پژوهشی با حضور پژوهشگران حوزوی دارای تحصیلات تربیتی (در سطح ارشد و دکتری) با بهره‌گیری از نظارت مستقیم استاد اعرافی و نیز ارزیابی متخصصان تربیتی درصدد بسط و انتشار ایده فقه تربیتی است.

*فقه تربیتی چیست؟

تعلیم و تربیت از دیرباز در زندگی بشر مورد اهتمام و توجه بوده است و تراکم تجربه مربیان و تلاش‌های فکری فلاسفه و اندیشمندان، به غنای تجربه بشری افزوده است.

 با تدوین و رشد علوم تخصصی در حوزه تعلیم و تربیت و شکل‌گیری رشته‌های گوناگون علوم تربیتی، روند مطالعه و علمی شدن مطالعات تربیتی سرعت یافت.

ازنظر معرفت‌شناختی، شناخت‌های بشری می‌تواند از روش‌های عقلی، تجربی، نقلی و شهودی سرچشمه گیرد، آگاهی‌های تربیتی نیز این‌گونه است، مجموعه اطلاعات و معارف تربیتی، چه به‌صورت تک‌گزاره و خارج از دسته‌بندی گرایش‌های علوم تربیتی و چه در قالب رشته‌ها، یا محصول تأمل‌های عقلانی و فلسفی است که رشته‌هایی مانند فلسفه تعلیم و تربیت عهده‌دار این کار است یا محصول روش تجربی و آزمایشگاهی در توصیف و شناسایی وقایع و موقعیت‌های تربیتی است که رشته‌هایی چون روان‌شناسی تربیتی و غیره در این مسیر فعالیت می‌کنند. 

از دیگر سوی  برخی از اطلاعات تربیتی، از راه نقل، به دست می‌آید و رشته‌هایی مانند تاریخ تعلیم و تربیت به آن ناظر است؛ اما درباره روش شهودی، به نظر می‌رسد که دستاوردهای روش عرفانی و شهودی در عرصه تعلیم و تربیت به میزان سایر روش‌ها نباشد.

ازنظر منابع معرفت نیز تعلیم و تربیت می‌تواند از منابعی مانند عقل، تجربه، شهود و وحی تغذیه شود. جایگاه وحی و دین در پشتیبانی نظری از فرایند تربیت اهمیت دارد.

همان‌گونه که مجموعه گرایش‌های علوم تربیتی و تلاش‌های متخصصان به توصیف و سپس تجویزاتی منتهی می‌شود؛ بهره‌گیری از توصیفات و تجویزات دین و به‌خصوص اسلام، در حوزه تعلیم و تربیت، به دلیل حجیت و جامعیت اسلام، ارزش بسز‌ایی دارد.

* سامان‌دهی نظام تربیتی اسلام از دغدغه‌های دیرین دلسوزان

طراحی تعلیم و تربیت اسلامی و سامان‌دهی نظام تربیتی اسلام، از دغدغه‌های دیرین دلسوزان و متخصصان متعهد در حوزه تعلیم و تربیت بوده و هست. برای دستیابی به چنین نظامی، همان‌گونه که گردآوری توصیف‌های اسلام درباره تعلیم و تربیت ضرورت دارد، گردآوری و استخراج تجویزهای اسلام نیز مهم به شمار می‌رود.

تجویزهای اسلام در دانش فقه تجلی می‌یابد و دانش فقه درصدد است تا برای همه رفتارهای اختیاری انسان‌های مکلف، «بایدها» و «نبایدهایی» تعیین کند و به‌این‌ترتیب، برنامه‌ای از تکالیف را ترسیم کند.

از دیدگاه فقه اسلامی، رفتارهای آموزشی و تربیتی نیز مانند همه رفتارهای اختیاری مکلفان، دارای حکمی شرعی است. فقه تربیتی باهدف تعیین احکام شرعی رفتارهای اختیاری مکلفان در عرصه تعلیم و تربیت، در تلاش است تا با استفاده از روش‌شناسی اجتهادی و استنباطی، به این هدف دست یابد و علاوه بر گردآوری گزاره‌های مرتبط با حوزه تربیت، در ابواب مختلف فقه موجود، با نگاهی تخصصی، مسائل و پرسش‌های نوین تربیتی را ازنظر شرعی بررسی کند.

*ساختار فقه تربیتی

ساختار فقه تربیتی همچون دیگر منابع فقهی، مسئله‌محور است و روش‌شناسی آن در هر مسئله این‌چنین است که پس از مباحث مقدماتی و مفهوم‌شناسی‫های لازم و شناخت دقیق زوایای موضوع (موضوع‌شناسی) در مرحله واپسین، نوبت به بررسی ادله موافقان و مخالفان و ادله عقلی و نقلی (موجود یا مفروض) می‌رسد و در پایان با جمع‌بندی حکمی از احکام خمسه برای موضوع مورد بحث بیان می‌شود.

*دورنمای مباحث فقه تربیتی

مسائل فقه تربیتی، در یک نگاه کلان به پنج باب تقسیم می‌شود.

1. مبانی شامل؛ مبانی و پیش‌فرض‌ها  

2.یادگیری و آموزش؛( تعلیم و تعلم)، محتوا، یادگیری و آموزش علم و دین، یادگیری و آموزش قرآن و حدیث، یادگیری و آموزش علوم و معارف عقلی،یادگیری و آموزش علوم و معارف شهودی،یادگیری و آموزش علوم تجربی، علوم غریبه و مهارت‌ها و مشاغل،فنون،

آداب مشترک معلمی و دانش‌آموزی ،آداب مختص دانش‌آموزی صلاحیت‌های (اخلاقی شخصیتی) معلمی،

احکام و اداب پژوهش، روش‌ها و فنون تدریس

3. ساحت‌های تربیتی شامل؛اصول عمومی تعلیم و تربیت، روشهای عمومی تعلیم و تربیت،تربیت جسمانی ،تربیت عقلانی ،تربیت اعتقادی ،تربیت عبادی،تربیت اخلاقی،تربیت جنسی،تربیت اجتماعی، سیاسی،تربیت اقتصادی، فنی، هنری

4.عوامل تربیتی شامل؛ وظایف خانواده ‌درتربیت(تربیت خانوادگی)،وظایف حکومت در تربیت،وظایف مراکز آموزشی در تربیت،وظایف عالمان و نخبگان دینی در تربیت،عموم مردم و نهادهای مردمی(تربیت مردمی)

5. قواعد فقه تربیتی

کتاب‌های منتشرشده آیت الله اعرافی درگروه فقه تربیتی :

شایان توجه اینکه، کتاب‌های فقهی از یک منظر قابل تقسیم به کتاب‌های استدلالی، نیمه استدلالی و رساله‌های عملیه می‌باشند. فقه تربیتی در فاز اول خود با ساختاری تماماً استدلالی در حال پژوهش و انتشار است، البته در کنار این مجلدات، به تدریج، تک‌نگاره‌هایی نیز در قالب نیمه استدلالی و حتی رساله عملیه تربیتی منتشر می‌نماید.

1.  فقه تربیتی ج1

2. فقه تربیتی ج2.    

3. فقه تربیتی مبانی و پیش‌فرض‌ها، علیرضا اعرافی، 

4. فقه تربیتی، یادگیری علم و دین، 

5.   بررسی فقهی فلسفه‌ورزی و فلسفه‌آموزی،

6.   الفلسفه، بحث فقهی فی دراسه الفلسفه

7. احکام تربیت فرزند.

8. تربیت فرزند؛ با رویکرد فقهی

9. ضمیر ناخودآگاه در قرآن

10. کلیات تفسیر تربیتی؛ 

11.  فقه تربیتی؛ یادگیری علوم و معارف عقلی؛  

12.  فقه تربیتی؛ یادگیری علوم و معارف شهودی؛ 

13.  فقه تربیتی؛ تربیت عبادی، 




سه درس مهم زندگی از پدر امت

توصیه های قرآن و اهلبیت علیهم السلام پیرامون آداب دید و بازدید ، میهمانی و صله رحم

تحقق سند تحول بنیادین در گروعمل به بیانیه گام دوم است

نشست اعضای کمیته همکاریهای استان ایلام برگزار شد

وقتی فقيهان، راويان و عالمان بزرگ گرد وجود مبارك امام هفت ساله حلقه زدند

کارگاه آموزشی روحانیون مجری طرح روشنا

بخش عمده ای از رشد علمی و معنوی همدان حاصل تلاش آیت الله طه محمدی است/ امیدواریم با حضور امام جمعه جدیدشاهد اعتلای تعلیم و تربیت اسلامی باشیم

ملكوت؛میعادگاه ملاقات شهيدان شاهد

آموزش‌وپرورش چشم امید نظام در اجرای گام دوم انقلاب است

کاردر آموزش و پرورش مجاهدت فرهنگی است

دوره توانمند سازی طلاب شاغل در آموزش و پرورش خراسان شمالی برگزار شد

مشروح گزارش چهارمین دیداروزیرآموزش و پرورش با مراجع عظام تقلید

از دانش آموزان نخبه قرآنی شهرستان اسکو تجلیل شد

هیئت های اندیشه ورز در مدارس شهر تهران مستقر می شوند

آماده کردن مردم نسبت به غیبت حضرت مهدی علیه السلام رسالت خطیر امام هادی

به کمپین "نوروز را بی تکلف برگزارکنیم" بپیوندید

تحصیل 9 هزار دانش آموز خوزستانی در مدارس امین

دولت همیشه برای نهاد روحانیت و مرجعیت احترام قائل بوده / نیازمند پشتوانه فکری حوزه های علمیه هستیم

کتب آموزشی را بادقت بررسی کنید / از امام زمان استمداد بطلبید

از اینکه وزیری معتقد و ولایی در راس آموزش و پرورش است خرسندیم